2459
post-template-default,single,single-post,postid-2459,single-format-standard,qode-social-login-1.1.3,qode-restaurant-1.1.1,stockholm-core-1.1,select-theme-ver-5.2.1,ajax_fade,page_not_loaded,menu-animation-underline,side_area_over_content,wpb-js-composer js-comp-ver-6.1,vc_responsive
odpowiedzialność za błąd diagnostyczny

Odpowiedzialność za błąd diagnostyczny

Rodzajów błędów medycznych można wyróżnić co najmniej kilka. Niestety, nierzadko zaistnienie któregoś z nich powoduje powstanie konsekwencji przede wszystkim po stronie pacjenta. Niemniej jednak, wiąże się z tym także odpowiedzialność po stronie podmiotu leczniczego. Błąd diagnostyczny to jeden z istotniejszych błędów, albowiem może implikować powstawanie kolejnych, o czym poniżej. Jaka jest odpowiedzialność za błąd diagnostyczny po stronie szpitala?

Proces leczniczy i jego cel

Niewątpliwym jest, iż w procesie leczenia kluczową rolę odgrywa prawidłowe zidentyfikowanie występującej u pacjenta jednostki chorobowej. Czyli postawienie prawidłowej diagnozy przez lekarza. Warunkuje to bowiem możliwość wdrożenia leczenia adekwatnego do problemu zdrowotnego pacjenta. A tym samym pozwala na skuteczny dobór odpowiedniej metody leczenia, którego celem finalnie powinna być poprawa zdrowia pacjenta oraz uniknięcie zbędnych powikłań.

Niewłaściwe zdiagnozowanie u pacjenta choroby może mieć skutek w postaci podjęcia błędnych decyzji przez personel medyczny na dalszym etapie leczenia (tj. może być przyczyną powstania wtórnego błędu leczniczego oraz błędu organizacyjnego, a w konsekwencji doprowadzić do uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia, a nawet śmierci pacjenta). Może także skutkować naruszeniem praw pacjenta tj. prawa pacjenta do informacji o swoim stanie zdrowia. Czy chociażby wyrażania świadomej zgody na poddanie się operacji. 

Z uwagi na możliwość wystąpienia nieodwracalnych wręcz skutków błędnie postawionej diagnozy – została ona uznana za jeden z rodzajów błędów medycznych tzw. błąd diagnostyczny (błąd rozpoznania), którego popełnienie może skutkować powstaniem odpowiedzialności zarówno karnej jak i cywilnej. 

Zakwalifikowanie błędnej diagnozy jako błędu medycznego

Należy zauważyć, iż termin „błąd medyczny” do dnia dzisiejszego nie został zdefiniowany ustawowo.  Ustawa  z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta posługuje się sformułowaniem “zdarzenia medycznego“. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 67 a tej ustawy:

zdarzenie medyczne dotyczy zakażenia pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia jego ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci – jeśli było to skutkiem leczenia niezgodnego z aktualną wiedzą lub niewłaściwej diagnozy

Potwierdzeniem faktu, iż błędną diagnozę należy zakwalifikować jako błąd medyczny mogą być  orzeczenia Sądu Najwyższego. Na przykład orzeczenie z dnia 1 kwietnia 1955 r. w sprawie o sygn. akt IV CR 39/54 oraz orzeczenie z dnia 24 października 2013 r. o sygn. akt IV CSK 64/13. W orzeczeniu Sądu Najwyższego IV CR 39/54 podniesiono, iż “błędem w sztuce lekarskiej jest czynność (zaniechanie) lekarza w zakresie diagnostyki i terapii, niezgodna z nauką medyczną w zakresie dla lekarza dostępnym”. Natomiast w wyroku z dnia 24 października 2013 r. w sprawie o sygnaturze akt. IV CSK 64/13 Sąd Najwyższy stwierdził, iż „ pojęcie błędu w sztuce lekarskiej odnosi się nie tylko do błędu terapeutycznego (błędu w leczeniu w tym błędu operacyjnego) ale również do błędu diagnostycznego błędu rozpoznania)”. 

Praktyczne ujęcie błędu diagnostycznego

Błąd diagnostyczny to postępowanie niezgodne z aktualną wiedzą medyczną oraz niezachowanie należytej staranności. Może on polegać na działaniu, zaniechaniu albo zaniedbaniu ze strony personelu medycznego. Błąd diagnostyczny oznacza niewłaściwą diagnozę lub nieprawidłową ocenę stanu zdrowia pacjenta. A zatem może on powstać zarówno:

  • wskutek niewykonania czynności potrzebnych do rozpoznania choroby (np. nie zlecenia przeprowadzenia koniecznych do rozpoznania danej choroby badań),
  • wskutek  zlecenia co prawda koniecznych do przeprowadzenia badań, ale wykonania ich w sposób nieprawidłowy lub niedbały,
  • gdy z prawidłowo zleconych i przeprowadzonych badań wyciągnięto nieprawidłowe wnioski czyli wnioski niezgodne z wiedzą medyczną i logicznym rozumowaniem. 

W przypadku zawodu lekarza, obowiązek postępowania zgodnie z aktualnymi wskazaniami wiedzy medycznej wynika wprost z przepisu art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie z tym przepisem lekarz ma obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. 

Wynika z niego także, że lekarz ma obowiązek podążać za wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej i dostępnymi środkami. Jest to konieczna przesłanka wykonywania tego zawodu.  Niedopuszczalne zatem jest stosowanie metod i środków przestarzałych. Należy mieć na uwadze, iż na każdym etapie procesu leczenia, lekarz powinien działać z wymogami wynikającymi z aktualnej wiedzy medycznej. W tym także na etapie diagnostycznym.

Podkreślenia wymaga także, iż lekarz zobligowany jest do podejmowania działań z zachowaniem należytej staranności. Dodatkowo, powinien być to wysoki poziom staranności. Czego potwierdzenie zostało ujęte w tezie wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 marca 2014 r. W sprawie o sygn. akt. I ACa 1274/13 Sąd orzekł: “Nie chodzi zatem o staranność wyższą od przeciętnej wymaganą wobec lekarza, lecz o wysoki poziom przeciętnej staranności każdego lekarza jako staranności zawodowej”. 

Odpowiedzialność za błąd diagnostyczny 

Postawienie niewłaściwej diagnozy powoduje odpowiedzialność za błąd medyczny po stronie podmiotu leczniczego. Może to być odpowiedzialność zarówno na drodze cywilnej jak i karnej. Dotyczy to także popełnienia innych błędów w sztuce medycznej.

Odpowiedzialność karna

W przypadku odpowiedzialności karnej, błędna  diagnoza  najczęściej będzie skutkować postawieniem zarzutu z art. 160 kk. tj. narażeniem człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Jest ono zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3.  Warunkiem jednak odpowiedzialności lekarza za błąd diagnostyczny jest istnienie związku przyczynowo –skutkowego między popełnionym błędem a stanem narażanie pacjenta. Powyższe zostało jednoznacznie potwierdzone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt. III KK 212/18.

„Dla przyjęcia odpowiedzialności karnej lekarza za błąd diagnostyczny prowadzący do narażenia, o którym mowa w art. 160 § 2 i 3 KK, niezbędne jest nie tylko powstanie zmiany w świecie zewnętrznym, tj. w realiach niniejszej sprawy stwierdzenie wystąpienia błędu diagnostycznego, ale istnienie związku przyczynowo-skutkowego, między owym błędem a stanem narażenia, a wreszcie przypisywalność odnoszona do konkretnej osoby, w tym też będące przedmiotem zarzutów kasacji ustalenia na kim spoczywał w niniejszej sprawie obowiązek opieki nad pacjentem.

Przy typie nieumyślnym z art. 160 KK obiektywne przypisanie sprawcy skutku jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy zostanie dowiedzione, że pożądane działania alternatywne, polegające na wykonaniu ciążącego na lekarzu obowiązku, zapobiegłyby realnemu i znaczącemu stopniowi tego narażenia. Konieczne jest zatem wykazanie, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między błędem, a stanem narażenia. Oceny w tym zakresie dokonywać należy w oparciu o analizę aspektu pozytywnego związku. Tj. odpowiedzi na pytanie, czy gdyby lekarz nie podjął niewłaściwych działań, to nie byłoby takiego skutku; oraz aspektu negatywnego – w którym konieczne jest rozważenie, czy gdyby lekarz podjął właściwe działania, skutek w postaci narażenia by wystąpił, czy nie” 

Odpowiedzialność cywilna

Natomiast odpowiedzialność cywilna za niewłaściwe postawioną diagnozę to odpowiedzialność zarówno za poniesioną przez pacjenta szkodę jak i doznaną krzywdę.  Zgodnie z normą art. 444 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny. W razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia poszkodowany, którym w przypadku błędu medycznego będzie pacjent może domagać się naprawienia szkody, która obejmuje wszystkie wynikłe z tego powodu koszty lub w określonych przypadkach domagać się renty. Art. 445 kodeksu cywilnego stwarza natomiast możliwość żądania zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Warunkiem jednak konieczności zrekompensowania pacjentowi doznanej szkody i krzywdy jest łączne zaistnienie następujących przesłanek (tj. postępowania niezgodnego z aktualnym stanem wiedzy medycznej np. nie wykonania koniecznych badań, winy, ujemnego skutku popełnionego błędu czyli szkody lub krzywdy pacjenta oraz związku przyczynowego pomiędzy popełnionym błędem a ujemnym skutkiem postępowania leczniczego w postaci śmierci pacjenta, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia).

Powstanie dalszych błędów po błędnej diagnozie

Co warte szczególnego podkreślenia postawienie niewłaściwej diagnozy częstokroć skutkuje wystąpieniem na późniejszym etapie błędu terapeutycznego czy organizacyjnego. Zależność ta również została dostrzeżona przez sądy, o czym świadczy wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygn. I Aca 33/18. 

W przywołanym wyroku sąd uznał że szpital ponosi odpowiedzialność za krzywdę związaną ze zbyt późnym zdiagnozowaniem choroby. Z tego tytułu zasądził powódce/pacjentce kwotę 70.000,00 zł tytułem odszkodowania za doznaną krzywdę. Zwrócił też uwagę na fakt, że popełniono błąd diagnostyczny. Wynikający z niewykonania odpowiednich badań pomimo posiadania przez szpital odpowiedniego sprzętu i możliwości. A w jego wyniku doszło do popełnienia wtórnego błędu leczniczego i organizacyjnego. Wskutek czego powódka/pacjentka doznała poważnych dolegliwości połączonych z realnym zagrożeniem życia.

Odpowiedzialność za błąd diagnostyczny a naruszenie praw pacjenta 

Omawiając natomiast odpowiedzialność za błąd diagnostyczny w aspekcie cywilnym, to na uwagę zasługuje również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2019 r. w sprawie o sygn. II CSK. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż postawienie nieprawidłowej diagnozy może skutkować nie tylko powstaniem roszczenia o zadośćuczynienie wywodzonym z tytułu szkody na osobie i opartym na przepisie art. 445 § 1 kodeksu cywilnego, ale również w przypadku postawienia nieprawidłowej diagnozy podstawą dochodzenia roszczeń przez pacjenta mogą być przepisy ustawy o z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta. 

W ocenie Sądu Najwyższego roszczenie o zadośćuczynienie oparte na art. 448 kodeksu cywilnego w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku prawa pacjenta jest samodzielnym i odrębnym roszczeniem. Przepis przywołanego art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta, ma służyć ochronie dóbr osobistych pacjenta. Decydujące o odpowiedzialności udzielającego świadczeń medycznych jest wyłącznie wykazanie naruszenia skatalogowanych w ustawie praw pacjenta i zawinienie podmiotu świadczącego usługę. Pokrzywdzony tym samym nie musi udowadniać, że doszło do naruszenia  prawnie chronionego dobra osobistego. Wystarczy, że wykaże konkretne naruszenie prawa pacjenta.

Konsekwencje naruszenia praw pacjenta

Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż wskutek postawienia błędnej i niekompletnej diagnozy, która została powódce przekazana, powódka została pozbawiona prawa do wyrażenia zgody na przeprowadzenie operacji lub jej odmowy. Tym samym naruszone zostało prawo pacjenta wynikające z art. 16 ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta. Czyli prawo do wyrażenia zgody bądź jej odmówienia na poddanie się operacji, którą przeprowadzono w szpitalu, bowiem tylko decyzja pacjenta w tym przedmiocie podjęta na podstawie informacji, opartej na właściwej diagnozie umożliwia pacjentowi zrealizowanie tego prawa. Wyrokiem Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie powódce/pacjentce zostało przyznane zadośćuczynienie w kwocie 50.000,00 zł.

Reasumując, odpowiedzialność za błąd diagnostyczny może być bardzo dotkliwa. Niestety zarówno dla pacjenta, jak i dla lekarza oraz podmiotu udzielającego świadczeń medycznych. Dla pacjenta, bo nieprawidłowa lub zbyt późno postawiona diagnoza może doprowadzić do uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia a nawet śmierci pacjenta. Dla lekarza i szpitala, bo możeskutkować utratą zaufania, dobrego imienia oraz poniesieniem dotkliwych sankcji przewidzianych w prawie karnym oraz cywilnym. 

Zapraszam do lektury innych artykułów dotyczących odpowiedzialności podmiotów medycznych, na przykład możliwości naliczania kar umownych.

Anna Gajewska-Więcek

Anna Gajewska-Więcek

Jestem radcą prawnym, świadczącym obsługę prawną dla szpitali oraz innych placówek medycznych. Specjalizuję się w prawie umów, ze szczególnym uwzględnieniem prawa zamówień publicznych.