Najważniejszy kontekst
Ten temat wymaga więcej niż jednej reguły.
Wola pacjenta nie jest samym podpisem na formularzu. Znaczenie mają jego zdolność do świadomej decyzji, zakres przekazanej informacji, rodzaj świadczenia i osoby uprawnione do współdecydowania.
Wyjaśniamy zasady i najważniejsze rozróżnienia. Nie zastępujemy jednak analizy konkretnej sprawy uniwersalną instrukcją - o kierunku działania decydują dokumenty, terminy i status uczestników.
Wiedza potrzebna do oceny sytuacji
Co warto wiedzieć.
Podstawa prawna
W Polsce obowiązuje ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, (Dz. U. z 2019 r. poz. 1405), powszechnie zwana ustawą transplantacyjną. Stanowi ona punkt wyjścia dla niniejszych rozważań. Albowiem określa zasady m.in. pobierania, przechowywania, przeszczepiania i zastosowania u ludzi komórek, w tym komórek krwiotwórczych szpiku, krwi obwodowej oraz krwi pępowinowej, tkanek i narządów pochodzących od żywego dawcy lub ze zwłok.
Zgoda czy sprzeciw wobec pobrania narządów po śmierci?
W naszym systemie prawnym obowiązuje tzw. zgoda domniemana. Oznacza to, że w przypadku braku złożenia sprzeciwu, każdy z nas może być potencjalnym dawcą komórek, tkanek i narządów. Takie rozwiązanie ma na celu jednoczesne uszanowanie woli jednostki w zakresie decydowania o własnym ciele po śmierci, ale także ratowanie życia chorych pacjentów, dla których przeszczep jest jedyną szansą na powrót do zdrowia.
Przed pobraniem narządów, tkanek czy komórek niezbędne jest zatem ustalenie, czy za życia potencjalnego dawcy nie został wniesiony sprzeciw. Ta czynność jest obowiązkiem lekarza, który ma dokonać pobrania lub osoby przez niego upoważnionej. Mówi o tym również Kodeks Etyki Lekarskiej w art. 33:
Zgłaszanie sprzeciwu
Wymienione powyżej sposoby wyrażenia sprzeciwu mają względem siebie charakter alternatywny i posiadają jednakową moc prawną.
Cztery punkty kontrolne
Co trzeba ustalić przed podjęciem decyzji.
- 01
Kto ma podjąć decyzję i czy może zrobić to samodzielnie?
- 02
Jaki był zakres informacji przed wyrażeniem albo odmową zgody?
- 03
Czy świadczenie ma podwyższone ryzyko lub szczególną formę zgody?
- 04
Czy występuje konflikt, stan nagły albo brak kontaktu z osobą uprawnioną?
Mapa problemu
Zakres zagadnienia.
W analizie tego tematu powracają poniższe obszary. Ich znaczenie i kolejność zależą od konkretnej sytuacji.
- 01Zgoda czy sprzeciw wobec pobrania narządów po śmierci?
- 02Zgłaszanie sprzeciwu
- 03Sprzeciw w Centralnym Rejestrze
- 04Sprzeciw w formie własnoręcznego oświadczenia
- 05Sprzeciw w formie oświadczenia przy świadkach
Decyzja dla konkretnej sprawy
Najpierw fakty i dokumenty. Dopiero potem rekomendacja.
Możesz przekazać krótki opis sytuacji i wskazać termin. Na tej podstawie ustalimy, czy potrzebna jest konsultacja, analiza dokumentu czy wsparcie w postępowaniu.
Przekaż sprawę do wstępnej oceny →Przygotowanie do analizy
Co warto zebrać.
- formularze zgody i wpisy z rozmowy z pacjentem
- opis świadczenia, ryzyk i dostępnych alternatyw
- dokumenty dotyczące przedstawicielstwa lub opieki
- chronologia decyzji, odmów i prób kontaktu
Nie przesyłaj danych pacjenta zwykłą wiadomością, jeżeli nie jest to konieczne. Na pierwszym etapie wystarczy zanonimizowany opis oraz informacja o rodzaju dokumentów.
Sygnały alarmowe
Nie odkładaj oceny, jeżeli:
- pacjent odmawia świadczenia mimo istotnego ryzyka;
- rodzice lub opiekunowie przedstawiają sprzeczne decyzje;
- czynność ma zostać wykonana niezwłocznie;
Kontekst prawny
Podstawę trzeba dobrać do sytuacji.
Znaczenie mogą mieć ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ustawa o prawach pacjenta, przepisy rodzinne i opiekuńcze oraz zasady dotyczące dóbr osobistych i tajemnicy medycznej.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani obietnicy określonego wyniku. Stan faktyczny, terminy, treść dokumentów i właściwy tryb mogą prowadzić do odmiennej rekomendacji.
